Welkom op de afasiepagina van het ALP lab

Een belangrijk aandachtsgebied van het Attention and Language Performance (ALP)-lab is onderzoek naar afasie en de toepassing daarvan bij de screening, diagnose, en behandeling.

Hieronder vindt u een kort overzicht van ons onderzoek en de praktische toepassingen. Dit is werk in uitvoering; deze webpagina wordt regelmatig geactualiseerd.

Ons onderzoek wordt in belangrijke mate gestuurd door een neurocognitief computationeel model dat bekendstaat als WEAVER++/ARC. De kern van het model wordt gevormd door een computationele weergave van de productie van woorden tijdens het spreken, maar het model maakt ook de relatie duidelijk met het begrijpen van gesproken en geschreven woorden en, meer recentelijk, met het schrijven van woorden.

In tegenstelling tot het gangbare functionele cognitief-neuropsychologische model waarop de veelgebruikte testbatterijen PALPA en CAT(-NL) zijn gebaseerd, zoals voorgesteld door Ellis en Young en anderen in de jaren tachtig en negentig, is WEAVER++/ARC niet louter functioneel. De bedenkers van het functionele cognitief-neuropsychologische model hechtten weinig waarde aan de relatie tussen de functionele componenten van het model en de hersenen. Hoewel dit veertig jaar geleden wellicht een verdedigbaar standpunt was, is het vandaag de dag niet langer houdbaar door de opkomst van neuroimaging. We weten niet alleen veel meer over de neurale basis van deze functionele componenten, maar evidentie uit neuroimaging is inmiddels ook expliciet opgenomen in de diagnostiek van afasie.

Het neurocognitieve WEAVER++/ARC-model beschrijft de functionele taalcomponenten en ook de relatie tussen de componenten en de hersenen. Daarnaast gaat het model verder dan losse woorden door expliciet aan te geven wat de relatie met syntaxis is, aangezien patiënten vaak ook op syntactisch vlak problemen ondervinden. Ook de relatie met niet-talige vaardigheden, zoals aandacht, wordt in het model meegenomen, aangezien deze vaardigheden van belang zijn voor het taalfunctioneren en mede bepalend zijn voor de uitkomsten van taaltests en therapie. Een van de functies in het model die aandacht vereist, is zelfmonitoring; dit kan zowel betrekking hebben op interne taalprocessen als op de externe uitvoering. Het model is niet alleen toegepast op afasie als gevolg van een beroerte, maar ook op afasie die wordt veroorzaakt door neurodegeneratieve aandoeningen.

Oorspronkelijke stond het acroniem ARC voor 'Arcuate Repetition and Conversation'. Deze term werd geïntroduceerd in 2014 om te verwijzen naar de aanname in het model dat de zenuwbundel die bekendstaat als de fasciculus arcuatus ten grondslag ligt aan zowel herhaling als conceptueel gestuurde woordproductie. Het WEAVER++/ARC-model werd toegepast op de productie, het begrijpen, en het herhalen van gesproken woorden bij afasie na een beroerte, en later ook bij neurodegeneratieve hersenaandoeningen. In plaats van een nieuw acroniem te introduceren voor de uitbreiding van het model naar het lezen en schrijven bij afasie (de '++' in de naam verwijst al naar een beoogde stapsgewijze uitbreiding), is er een tweede invulling van het acroniem ARC, namelijk 'Aphasic Representation and Computation' ('Afatische Representatie en Computatie'), om zo de bredere afatische toepassing van het model te benadrukken. Een dubbele uitwerking van een acroniem is niet ongewoon. Zo kent het acroniem ACT, dat verwijst naar het cognitieve architectuurmodel van John Anderson, in de loop van zijn geschiedenis twee verschillende uitwerkingen: aanvankelijk in 1976 als 'Adaptive Control of Thought' en later in 1998 als 'Atomic Components of Thought'.

WEAVER++/ARC beoogt te verklaren hoe de hersenbeschadiging bij afasie de mentale opslag (representatie) van taalkennis verandert, evenals de mentale operaties (computaties) die nodig zijn om taalelementen op te halen en te combineren.

De plannen van de onderzoeksgroep met betrekking tot afasie werden uiteengezet in de inaugurele rede die in 2014 werd uitgesproken door de hoofdonderzoeker van het lab, prof. Ardi Roelofs. De tekst is te vinden in dit boekje:

Roelofs, A. (2014). Aandacht voor Taal. Inaugurele rede. Radboud Universiteit Nijmegen. Article (PDF 407K)

Het neurocognitieve model

Het model is in diverse artikelen beschreven. Enkele recente artikelen zijn onder meer:

Roelofs, A., & Ferreira, V. S. (2019). The architecture of speaking. In P. Hagoort (Ed.). Human language: From genes and brains to behavior (pp. 35-50). MIT Press. Article (PDF 597K)

Roelofs, A. (2023). Modeling the attentional control of vocal utterances: From Wernicke to WEAVER++/ARC. In J. Guendouzi, F. Loncke, & M. J. Williams (Eds.), The Handbook of Psycholinguistic and Cognitive Processes: Perspectives in Communication Disorders, 2nd ed. (pp.144-159). Hove, UK: Psychology Press. Article (PDF 1622K)

Roelofs, A. (2025). On the revival of neurocognitive modeling: Testing old ideas with new techniques. Human Arenas, 8, 750-774. Article (PDF 3411K)

Toepassing van het model op afasie

Het model is toegepast op afasie als gevolg van een beroerte en afasie veroorzaakt door neurodegeneratieve aandoeningen, waarbij is voortgebouwd op een inzicht van Arnold Pick uit het begin van de twintigste eeuw.

Tot de artikelen behoren:

Janssen, N., Roelofs, A., Mangnus, M., Sierpowska, J., Kessels, R. P. C., & Piai, V. (2020). How the speed of word finding depends on ventral tract integrity in primary progressive aphasia. NeuroImage: Clinical, 28, 102450. Article (PDF 3049K)

Roelofs, A. (2014). A dorsal-pathway account of aphasic language production: The WEAVER++/ARC model. Cortex, 59, 33-48. Article (PDF 1339K)

Roelofs, A. (2021). Phonological cueing of word finding in aphasia: Insights from simulations of immediate and treatment effects. Aphasiology, 35, 169-185. Article (PDF 1451K)

Roelofs, A. (2022). A neurocognitive computational account of word production, comprehension, and repetition in primary progressive aphasia. Brain and Language, 227, 105094. Article (PDF 2403K)

Roelofs, A. (2023). What semantic errors restricted to either speaking or writing in aphasia tell us about lemmas. Language, Cognition and Neuroscience, 38, 277-287. Article (PDF 1214K)

Roelofs, A. (2023). Accounting for word production, comprehension, and repetition in semantic dementia, Alzheimer’s dementia, and mild cognitive impairment. Brain and Language, 238, 105243. Article (PDF 2903K)

Roelofs, A. (2023). Word production and comprehension in frontotemporal degeneration: A neurocognitive computational Pickian account. Cortex, 163, 42-56. Article (PDF 1581K)

Roelofs, A. (2024). Wernicke’s functional neuroanatomy model of language turns 150: What became of its psychological reflex arcs? Brain Structure and Function, 229(9), 2079-2096. Article (PDF 1854K)

Screening, diagnose, en therapie

Het ALP-lab was betrokken bij de ontwikkeling en validatie van de SYDBAT-NL-screeningstestbatterij voor primair progressieve afasie. Deze testbatterij is gebaseerd op de Australische SYDBAT. De SYDBAT-NL is ontwikkeld als onderdeel van het proefschrift van Dr. Nikki Janssen, onder supervisie van Prof. Roy Kessels (Radboud Universiteit, Radboudumc Alzheimer Centrum), Dr. Vitória Piai (Radboud Universiteit, Medische Psychologie Radboudumc), en Prof. Ardi Roelofs (Radboud Universiteit), en in samwerking met Prof. Esther van den Berg, Dr. Willem Eikelboom (Neurologie, Erasmus MC), Dr. Meike Holleman (Medische Psychologie, Jeroen Bosch Ziekenhuis), en Dr. Dymphie in de Braek (Medische Psychologie, Maastricht UMC).

De SYBAT-NL is gratis beschikbaar via het Open Science Framework (OSF) via de link https://osf.io/39emn of door op het onderstaande icoon te klikken.

Een beschrijving van de testbatterij en de validatie ervan is te vinden in deze artikelen:

Eikelboom, W.S., Janssen, N., Van den Berg, E., Roelofs, A., & Kessels, R.P.C. (2017). Differentiatie van Primair-Progressieve Afasie varianten: de Nederlandse bewerking van de Sydney Language Battery (SYDBAT-NL). Tijdschrift voor Neuropsychologie, 12, 189-202. Article (PDF 165K)

Janssen, N., Roelofs, A., Van den Berg, E., Holleman, M. A., In de Braek, D. M. J. M., Piguet, O., Piai, V., & Kessels, R. P. C. (2022). The diagnostic value of language screening in primary progressive aphasia: Validation and application of the Sydney Language Battery. Journal of Speech, Language, and Hearing Research,65, 200-2014. Article (PDF 590K)

Daarnaast was het ALP-lab betrokken bij de ontwikkeling van de SIMPTELL-app voor het trainen van telegramstijl bij personen met chronisch agrammatisme. De app is ontwikkeld door Dr. Marina Ruiter (Sint Maartenskliniek, Radboud Universiteit Centre for Language Studies), Dr. Vitória Piai (Radboud Universiteit, Radboudumc), en Prof. Ardi Roelofs, in samenwerking met Arvind Datadien, Dr. Esther Steenbeek-Planting, Robert van Engelen, en Isabelle Hendriks.

Een beschrijving van de app is te vinden in:

Ruiter, M., Roelofs, A., Piai, V., Datadien, A., Steenbeek-Planting, E., Van Engelen, R., & Hendriks, I. (Poster, 2017). SimpTell: Webgebaseerde telegramstijltherapie. Afasiecongres "State of the Art 2017", Zeist, Nederland. Poster (PDF 1847K)

Ruiter, M., Roelofs, A., Piai, V., Datadien, A., Steenbeek-Planting, E., Van Engelen, R., & Hendriks, I. (2019). Stoppen met praten op de automatische piloot [To stop speaking on autopilot]. DIXIT: Tijdschrift over Taal- en Spraaktechnologie, 16, 34-35. Article (PDF 188K)

Andere publicaties over afasie

Camerino, I., Ferreira, J., Vonk, J. M. J., Kessels, R. P.C., De Leeuw, F.-E., Roelofs, A., Copland, D., & Piai, V. (2024). Systematic review and meta-analyses of word production abilities in dysfunction of the basal ganglia: Stroke, small vessel disease, Parkinson’s disease, and Huntington’s disease. Neuropsychology Review, 34, 1-26. Article (PDF 3757K)

Eikelboom, W.S., Janssen, N., Jiskoot, L.C., Van den Berg, E., Roelofs, A., & Kessels, R. (2018). Episodic and working memory function in Primary Progressive Aphasia: A meta-analysis. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 92, 243-254. Article (PDF 813K)

Mooijman, S., Schoonen, R., Roelofs, A., & Ruiter, M. (2022). Executive control in bilingual aphasia: A systematic review. Bilingualism: Language and Cognition, 25, 13-28. Article (PDF 507K)

Mooijman, S., Schoonen, R., Roelofs, A., & Ruiter, M. B. (2024). Benefits of free language choice in bilingual individuals with aphasia. Aphasiology, 38(11), 1793-1831. Article (PDF 4391K)

Mooijman, S., Schoonen, R., Goral, M., Roelofs, A., & Ruiter, M. B. (2026). Why do bilingual speakers with aphasia alternate between languages? A study into their experiences and switching patterns. Aphasiology, 40(3), 493-520. Article (PDF 489K)

Roelofs, A. (2020). Self-monitoring in speaking: In defense of a comprehension-based account. Journal of Cognition, 3, Article 18. Article (PDF 1794K)

Roelofs, A. (2023). Cerebral atrophy as a cause of aphasia: From Pick to the modern era. Cortex, 165, 101-118. Article (PDF 5044K)